DE GABAY. National Theatre Wales

Un o gymunedau amlhiliol, amlieithyddol ac aml grefyddol cyntaf Prydain yw Tiger Bay, ac adrodd hanes un o grwpiau lleiafrifol yr ardal arbennig hon o’r brifddinas; y Somaliad, oedd amcan cynhyrchiad National Theatre Wales, De Gabay. Yn Butetown ceir y gymuned fwyaf o Somaliad yn byw y tu allan i Somalia, a dathlu eu hanes, eu beirdd ifainc, eu doniau a’u cymuned oedd yr amcan. Yn wir, cychwynnodd y gwaith yn y gymdogaeth ddwy flynedd yn ôl a chynhaliwyd nifer o ddigwyddiadau a gweithdai dros y cyfnod hwn, a gweithredu fel uchafbwynt i hyn oll oedd bwriad y cynhyrchiad a berfformiwyd ar ddechrau mis Mawrth.

Ar ddechrau’r diwrnod cawsom ein hanfon i dai a chanolfannau gwahanol o amgylch Butetown. Yn ffodus, es i i Ganolfan B.E.A.T i wrando ar Betty Campbell, cyn prifathrawes Mount Stuart Primary School yn adrodd hanesion am ei bywyd a’i magwraeth yn yr ardal. Yn wir, oherwydd ei pharatoadau manwl a’r llu o luniau o amgylch yr ystafell, cefais flas ar yr agosatrwydd a’r ymdeimlad o gymdogaeth a charedigrwydd a brofwyd ganddi pan oedd yn ifainc. Disgrifiodd yn huawdl yr awyrgylch byrlymus a geir cynt yn yr ardal, yn ogystal â’r profiadau negyddol a brofodd y tu allan i gymdogaeth glòs Butetown am ei bod hi’n fenyw ddu uchelgeisiol, benderfynol yn ystod pedwardegau’r ganrif ddiwethaf.

photo-8

Ar ôl cychwyniad gwych i’r diwrnod, rhaid cyfaddef, nad oedd gweddill y diwrnod cystal. Yn ystod y dydd cafwyd dwy orymdaith hir trwy strydoedd Butetown, un yn cynrychioli’r gorffennol ac yn dilyn taith y Somaliad o’u gwlad i ardal y dociau yn ystod y 19ganrif, a’r llall yn cynrychioli’r presennol a’r diwylliant a fodolai yn awr wrth i bobl ifainc delio â’u hunaniaeth ddeuol. Cwrdd y tu allan i adeilad y Coal Exchange a wnaeth y ddwy orymdaith i wylio stori garu rhwng ddau gymeriad, un o’r gorffennol a’r llall y presennol, cyn cyrraedd pen y daith yn y Senedd. Yno, cafwyd dadl rhwng trigolion yr ardal a gwleidyddion y Senedd, a lleisiwyd y dicter a’r anghyfiawnder y teimla’r Somaliaid heddiw ar ffurf barddoniaeth grefftus hip-hop.

photo-11 photo-9

photo-10

Heb os, llwyddodd y cynhyrchiad, wrth ymdrin â phynciau megis hunaniaeth a pherthyn, cyflawni un o swyddogaethau pwysicaf theatr; sef trafod problemau a phynciau sy’n effeithio ar y gymdeithas a cheisio eu datrys.

Er hyn, roedd hi’n gynhyrchiad hir a di-drefn ac oherwydd diffyg naratif cryf i’w chynnal, rhaid dweud imi ddechrau colli diddordeb erbyn y diwedd. Yn wir, yr hyn sy’n aros yn y cof yn bennaf yw’r sgwrs â Betty Campbell a heb os, byddai’r cynhyrchiad cyfan ar ei hennill petai mwy o gyfle i wrando ar hanesion personol tebyg. Y trueni mwyaf, yw er yr holl waith a wnaed yn y gymdeithas, ac er y mwynhad amlwg oedd ar wynebau’r rhai oedd ynghlwm â’r cynhyrchiad, roedd hi’n ddigon hawdd gadael y Bae y diwrnod hwnnw, heb wir dysgu ryw lawer am hanes a diwylliant y Somaliad yn Butetown.

‘We lost our heritage for an outdoor toilet and bathroom’, dywedodd Betty Campbell, a siom mwyaf De Gabay oedd na fu’n cyfleu’n effeithiol bwrlwm ac unigoliaeth yr hunaniaeth a threftadaeth hwnnw i’r gynulleidfa. 

Advertisements
This entry was posted in Theatr/ Theatre, Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s