Dyled Eileen. Theatr Genedlaethol Cymru

dyled-eileen

Mae enw Eileen Beasley, heb os, yn un adnabyddus ymysg y Cymry Cymraeg, a hynny, yn bennaf, oherwydd ei hymdrech i sicrhau bil treth ddwyieithog yn ystod 50au’r ganrif ddiwethaf yn ardal Llanelli. Aberth o bwys mawr yn hanes brwydr yr iaith oedd ei phenderfyniad i wrthod talu’r arian dyledus tan i’r ffurflen gael ei chyfieithu, a hanes ei brwydr hir a llafurus sydd dan sylw yng nghynhyrchiad diweddaraf Theatr Genedlaethol Cymru, Dyled Eileen.

Tri phrif gymeriad a geir ynddi a heb os, rhaid canmol perfformiad egnïol bob un ohonynt, yn ogystal â rhyngweithio’r tri â’i gilydd trwy gydol y ddrama. Rhian Morgan sy’n chwarae rhan yr Eileen oedrannus sy’n edrych yn ôl ar ei bywyd, weithiau’n crwydro’n mud o amgylch y set ac adegau eraill yn cyfarch y gynulleidfa neu yn sgwrsio  â’i ffurf iau a chwaraeir gan Caryl Morgan, a Ceri Murphy sy’n chwarae rhan y Trefor ifainc. I mi, perfformiad Ceri Murphy a hoeliodd fy sylw yn bennaf oherwydd ei amseru comig perffaith, ei ryngweithio â’r gynulleidfa a’i afael gadarn ar dafodiaith yr ardal. Yn wir, roedd gafael y tri ar dafodiaith Sir Gâr yn dda iawn, a chefais fy swyno gan eirfa gyfoethog a deialog naturiol a hardd y sgript.

dyled-eileen-caryl-morgan-a-ceri-phillips

(Llun gan Keith Morris)

Eto i gyd, gwelwyd un actor arall ar y llwyfan sef Gareth Wyn Roberts, ac fe sy’n chwarae rhan y beilïaid. Cymeriad hollol fud, dienaid, heb unrhyw bersonoliaeth yw’r rhan hon, ac er i hyn fy nharo yn chwithig yn gyntaf daeth i’r amlwg mai trwy ei bortreadu yn y fath modd y cafodd y gynulleidfa flas ar y chwithdod a’r dieithrwch a deimla’r Beasleys wrth i Gymro Cymraeg cymryd eu dodrefn a’u heiddo o’u cartref. Hefyd, roedd hyn yn fodd effeithiol o sicrhau mae’r hyn y mae’r beilïaid yn ei gynrychioli sydd yn ennyn ein dicter ac nid yr unigolyn a orfodwyd i ymgymryd â’r dasg fel rhan o’i swydd. Yn naturiol felly, fe oedd yn gyfrifol am symud dodrefn y Beasleys yn llythrennol oddi ar y llwyfan, ac wrth i’r dodrefn diflannu yn araf bach cefais fy nharo gan ddewrder y Beasleys a’u penderfyniad i lynu at egwyddor er gwaetha’r pris.

Er mai olrhain hanes ei safiad a’r effaith a gafodd arni hi a’i theulu a wna Dyled Eileen yn bennaf (gwelyau, bord a phedair cadair oedd yr unig ddodrefn yng nghartref y Beasleys am flynyddoedd) , un o gryfderau’r cynhyrchiad hwn yw’r ffaith iddo roi sylw i fagwraeth a chyraeddiadau eraill Eileen, yn ogystal â stori garu hi a Trefor. Yn wir, roedd ymateb gariadus Trefor wrth glywed bod Eileen wedi ei hethol yn aelod o gyngor sir Llanelli, yr union gyngor a’i herlidiodd, yn un o’m hoff olygfeydd yn y cynhyrchiad. Roedd hi’n anodd peidio ag uniaethu â’r balchder, â’r rhyddhad â’r cyffro y teimla Trefor wrth glywed am ei llwyddiant.

Cryfder arall oedd y modd y llwyddodd y ddrama i osod y brotest yn eu cyd-destun ehangach yng Nghymru ac yn rhyngwladol. Defnyddiwyd ffilm a sain yn effeithiol at y diben hwn. Gwrandawyd ar farddoniaeth enwog R.S Thomas ‘Reservoirs’, cafwyd cyfeiriad at brotest Waldo Williams a cheir clipiau gweledol o drigolion Capel Celyn yn gorymdeithio trwy Lerpwl a chlip o brotest mudiad hawliau sifil America a geiriau o araith Martin Luther King. Awgryma hyn fod gweithredoedd cenedlaetholwyr Cymru yn rhan o ymgyrch rhyngwladol mwy oedd ar ei hanterth yn y cyfnod yma. Roedd y defnydd o ffilm a sain, yn ogystal â’r set syml a’r wal wen a ddefnyddiwyd i greu lleoliad penodol, yn ychwanegu at lwyddiant cynhyrchiad slic oedd yn llwyddo i gyflwyno naws a bwrlwm y cyfnod yn drawiadol.

Er mai drama wleidyddol yw hon yn y bôn, mae hi hefyd yn ymdrin â themâu oesol megis cariad, teulu a’r awydd i amddiffyn hunaniaeth yn wyneb bygythiad pwerus a dominydol, a chredaf felly fod y Theatr Genedlaethol yn llwyddo i ddangos perthnasedd yr hanes inni heddiw.

Mwynheais y cynhyrchiad yn fawr, a braf yw gweld hi’n ymweld â chymaint o theatrau a lleoliadau ar draws Cymru benbaladr.

Ceir gwybodaeth am weddill y daith trwy ddilyn y ddolen isod. 

http://www.theatr.com/en/shows/dyled-eileen.aspx

Advertisements
This entry was posted in Theatr/ Theatre, Uncategorized and tagged , , , . Bookmark the permalink.

1 Response to Dyled Eileen. Theatr Genedlaethol Cymru

  1. Reblogged this on Y Blog Theatr Genedlaethol Cymru and commented:
    Adolygiad da #DyledEileen gan @mwnai (Rachel o @Young_Critics)…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s